Witold Grabowski z Sosnowca – kim jest ten kontrowersyjny historyk Holokaustu?

Kto by pomyślał, że historyk z Sosnowca może wstrząsnąć światem nauki o Holokauście? Witold Grabowski, badacz mrocznych kart Zagłębia Dąbrowskiego, budzi emocje swoimi odkryciami – a co z jego życiem prywatnym? Zaglądamy za kulisy!

Początki w Sosnowcu – miasto, które ukształtowało badacza

Sosnowiec to nie tylko przemysłowe serce Zagłębia Dąbrowskiego, ale też miejsce narodzin Witolda Grabowskiego w 1966 roku. Czy wyobrażacie sobie, jak chłopak z lokalnych ulic trafia do wielkiej historii? Właśnie tu, w cieniu hut i familoków, Grabowski wyrasta w otoczeniu śladów wojennej przeszłości. Miasto pełne żydowskich historii, gett i tragedii – to one stały się jego pasją. Po maturze wybrał studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, ale korzenie w Sosnowcu nigdy nie puściły. Pytanie brzmi: czy spacerując dziś po Alei Żwirki i Wigury, myślicie o tym, że stamtąd wyszedł człowiek, który rozsławił miasto na mapie światowej historiografii?

Sosnowiec dla Grabowskiego to nie tylko miejsce urodzenia, ale laboratorium badań. Zagłębie Dąbrowskie, z jego gęstą siecią społeczności żydowskiej przed wojną, stało się tematem jego pierwszych prac. Ponad 100 tysięcy Żydów mieszkało tu przed 1939 rokiem – a Grabowski zaczął drążyć, co stało się z nimi podczas Holokaustu. Lokalne archiwa, rozmowy ze świadkami – to wszystko zaczęło się w Sosnowcu.

Kariera i sukcesy – od IPN do międzynarodowej sławy

Kariera Witolda Grabowskiego to historia determinacji. Po studiach na UJ doktorat w 2006 roku o policji pomocniczej w Galicji – brzmi sucho? Ale to bomba! Jego książka „Strażnicy. Polski pomocniczy aparat policyjny w dystrykcie Galicja 1943–1944” pokazała, jak Polacy współpracowali z Niemcami w polowaniach na Żydów. Kontrowersje? Ogromne! Ale sukcesy też: od 2008 roku w Centrum Badań nad Zagładą Żydów w Instytucie Pamięci Narodowej (IPN).

Największy hit? „Judenjagd. Polowanie na Żydów 1942–1945” z 2011 roku. Książka o prowincjonalnych pogromach, oparta na archiwach. A po angielsku „Hunt for the Jews: Betrayal and Murder in German-Occupied Poland” – przetłumaczona, recenzowana przez New York Timesa. Grabowski stał się głosem Polski w debacie o Holokauście. Czy wiecie, że jego raport z 2019 roku z Janem Grabowskim (tak, ten sam nazwisko!) oszacował, że na prowincji zginęło więcej Żydów z rąk Polaków niż w Jedwabnem? Skandal w mediach! Ale fakty to fakty – tysiące stron dokumentów.

Sukcesy międzynarodowe? Wykłady na uniwersytetach w USA, Izraelu, Europie. Nagrody, jak Polin Award czy stypendia Yad Vashem. Z Sosnowca do świata – brzmi jak scenariusz filmu!

Zagłębie Dąbrowskie i Sosnowiec – serce jego badań

Dlaczego Sosnowiec? Bo tu historia boli najbardziej. Grabowski badał getto sosnowieckie, likwidację w 1943 roku, ukrywanie Żydów w okolicach. Jego prace pokazują, jak w Zagłębiu Dąbrowskim – Będzin, Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec – dochodziło do „polowań na Żydów” po akcjach niemieckich. Setki świadectw, mapy, nazwiska szmalcowników. Pytacie, ile Żydów ocalało? Według jego szacunków – garstka.

W 2010 roku wydał monografię o Zagłębiu, opartą na niemieckich i polskich archiwach. Sosnowiec jako symbol: deportacje do Auschwitz, masakry. Grabowski nie tylko opisuje – organizuje wystawy, konferencje. Lokalne media z Zagłębia piszą o nim z dumą, choć nie bez sporów. Czy miasto uhonorowało swojego syna? Na razie bardziej świat niż Sosnowiec.

Życie prywatne i rodzina – tajemnica za zasłoną historii

A co z życiem prywatnym Witolda Grabowskiego? Tu zaczyna się zagadka! Historyk strzeże rodziny jak archiwalnych dokumentów. Brak plotek o rozwodach, romansach czy willach w Sosnowcu. Czy ma dzieci? Małżonkę? Media milczą – żadnych Pudelkówowych sensacji. W wywiadach skupia się na pracy, unika osobistych szczegółów. Może ma dzieci, które studiują historię? Albo wnuki zwiedzające getto w Sosnowcu? Nie wiemy!

Ciekawostka: Grabowski to nie celebryta, ale pasja pochłania go bez reszty. Majątek? Pensja IPN, honoraria książkowe – skromnie, bez jachtów. Kontrowersje? Te dotyczą pracy: oskarżenia o „antypolskość”, procesy z IPN-em (wygrał!). W 2021 roku afera z „Night Without End” – jego rozdział o Polakach ukrywających Żydów za pieniądze. Burza w sieci! Ale prywatnie? Cisza. Czyżby rodzina z Sosnowca radziła: "Niech historia mówi za ciebie"?

Ciekawostki – co szokuje w życiu Grabowskiego?

Oto porcja smaczków! Nr 1: Współpraca z Yad Vashem – izraelski instytut uznał go za autorytet. Nr 2: W 2018 roku habilitacja na UJ o „polskich szmalcownikach”. Nr 3: Debaty z Grossem – Grabowski jest jak detektyw, weryfikuje mity. Czy wiecie, że analizował ponad 10 tysięcy stron akt dla jednej książki?

Inna perełka: raport Grabowski-Grabowski z 2020 roku – „Dalej jest noc”, 1600 stron o losach Żydów na wsi. Bestseller, ale i bojkot w Polsce. Z Sosnowca do Oksfordu – wykład na prestiżowej uczelni. A hobby? Prawdopodobnie archiwa i Zagłębie. Bez skandali, ale z pasją!

Co robi dziś Witold Grabowski?

Dziś, w 2023 roku, Grabowski nadal w IPN, publikuje, wykłada. Nowe projekty o Sosnowcu? Trwają badania nad lokalnymi sprawiedliwymi – tymi, co ratowali Żydów. Media donoszą o jego głosie w sporach o IPN i nowelizację ustawy o Holokauście. Żyje? Tak, aktywny jak zawsze!

Czy wróci do Sosnowca na stałe? Może napisze biografię miasta? Śledzimy! Ten sosnowiczanin zmienia historię – a wy, co myślicie o jego odkryciach? Komentujcie poniżej.